# Investigación inicial: unha horta interactiva de Galicia

Data de consulta: 30 de setembro de 2026. Lingua prevista: galego.

Documento para revisar o contido e a orientación do sitio antes da implementación. É unha investigación breve, non un calendario agronómico completo nin unha clasificación estatística dos cultivos máis plantados.

## 1. Conclusión principal

O sitio debería responder a tres preguntas: **que podo sementar ou plantar agora, como o coido e cando o poderei recoller?** Para Galicia, as respostas deben indicar a zona, a variedade e se o cultivo está ao aire libre ou protexido.

Cómpre distinguir o calendario de cultivo da tempada de compra ou consumo. Un produto conservado pode seguir á venda meses despois da colleita. A IXP Pataca de Galicia, por exemplo, describe unha comercialización aproximada de setembro a xuño; iso non equivale a unha colleita durante todo ese período. [F6]

Proposta editorial: presentar intervalos orientativos e condicións observables, evitando que un mes verde no calendario pareza unha garantía de éxito.

## 2. Selección inicial de cultivos

Propoño este catálogo de traballo pola súa utilidade para unha horta galega e pola súa relevancia territorial. **A orde non representa un ranking de superficie ou produción.** Para empregar publicamente a expresión «os máis cultivados» habería que extraer e comparar unha serie estatística dun mesmo ano, distinguindo cultivo comercial e autoconsumo.

| Grupo | Cultivos propostos |
| --- | --- |
| Tubérculos e bulbos | Pataca, cebola, allo, porro |
| Follas e brásicas | Leituga, verza, repolo, brócoli, coliflor, nabo para nabizas e grelos |
| Hortalizas de froito | Tomate, pemento, cabaciña, cabaza |
| Raíces | Cenoria |
| Leguminosas | Chícharo, faba de inverno, xudía verde, feixón para gran —incluíndo a Faba de Lourenzá— |
| Froita e froitos | Mazá, pera, cereixa, ameixa, amorodo, kiwi, uva e castaña |

O Plan estratéxico da horta de Galicia reúne información sectorial e identifica produtos vinculados ao territorio, entre eles pataca, grelos, Faba de Lourenzá e diferentes pementos con indicación de calidade. É unha base para priorizar, pero os datos das denominacións non representan por si sós toda a produción galega. [F1]

Para unha primeira versión manexable, a miña proposta é escoller **18 fichas**: pataca, cebola, allo, porro, leituga, verza, repolo, nabizas/grelos, tomate, pemento, cabaciña, cenoria, chícharo, Faba de Lourenzá, mazá, kiwi, amorodo e castaña. É unha decisión de produto revisable.

## 3. Primeiras referencias de calendario

### Horta: exemplos documentados

As seis primeiras filas sintetizan un calendario educativo aloxado no portal da Xunta. Serven como referencia inicial: non especifica suficientemente zona, variedade nin protección, polo que **non están listas para converterse en recomendacións universais**. [F2]

| Cultivo | Sementeira | Transplante | Colleita indicada |
| --- | --- | --- | --- |
| Tomate cherry | Marzo–maio, sementeiro | Abril–xuño | Agosto–outubro |
| Pemento | Febreiro–abril, sementeiro | Abril–xuño | Agosto–novembro |
| Chícharo | Outubro–novembro ou febreiro–marzo | — | Xaneiro–xuño, segundo ciclo |
| Xudía | Abril–xullo, directa | — | Xuño–novembro, segundo ciclo |
| Allo | Novembro–decembro, dentes | — | Xuño–xullo |
| Repolo, ciclo outonal | Setembro–outubro, sementeiro | Novembro–decembro | Febreiro–abril |

Estas franxas describen varias posibles quendas, non unha única planta producindo durante todos eses meses. O calendario tampouco debe trasladarse automaticamente ao interior frío.

**Faba de Lourenzá:** sementeira en maio–xuño e recollida en agosto–novembro na descrición agraria do Concello. Precisa sostén no cultivo de porte rubidor; a humidade do solo require especial atención na floración. O documento agrario da Xunta tamén recolle maio–xuño como época de sementeira. [F3, F4]

**Pataca:** a IXP documenta unha parcela de Kennebec na Limia plantada en abril e unha campaña de recollida iniciada en setembro de 2024. Son exemplos locais e de campaña, non datas únicas para toda Galicia. Para decidir a colleita, a IXP salienta o final do ciclo da planta e a consistencia da pel do tubérculo. [F5, F7, F8]

### Froita: o que xa se pode afirmar e o que falta

| Cultivo | Evidencia inicial | Aplicación ao sitio |
| --- | --- | --- |
| Mazá | O CIAM estudou distintas variedades locais e empregou o grao Brix para seguir a maduración, separando colleitas segundo a variedade. [F9] | Ficha por variedade ou grupo de maduración; falta completar un calendario representativo de mazá de mesa e sidra. |
| Kiwi | Areeiro describe requisitos de auga, drenaxe, protección fronte ao vento e risco de xeadas; un produtor asturiano sitúa a súa colleita en novembro. [F10, F11] | Novembro é unha referencia cantábrica provisional, pendente de completar cun calendario galego por variedade; separar kiwi e kiwiño. |
| Castaña | O prego consultado describe o inicio habitual a finais de setembro ou comezos de outubro, cunha duración aproximada dun mes segundo variedade e lugar. [F12] | Amosar unha franxa outonal e explicar a variación territorial; non impoñer unha data fixa. |
| Pera, cereixa, ameixa, amorodo e uva | Selección proposta; esta revisión breve non verificou os seus ciclos completos en Galicia. | Completar fontes específicas antes de publicar datas e coidados. |

Nas froiteiras, a ficha deberá separar a plantación dunha árbore nova do ciclo anual dunha planta adulta e indicar que a entrada en produción depende do material e do manexo. Non debe suxerir unha colleita o mesmo ano da plantación.

## 4. Adaptación a Galicia

Propoño tres contextos de consulta: **costa e vales suaves, interior e zonas de altitude**. Son categorías orientativas de interface, non unha zonificación agronómica validada.

Cada ficha debería recoller altitude, exposición, risco de xeadas e tipo de cultivo cando exista información suficiente. Non aplicaría un atraso automático de quince ou trinta días ao interior: non se verificou unha regra desa clase nesta investigación.

A necesidade de adaptar datas está apoiada polo proxecto de mazá de sidra da Estrada, que propón calendarios aproximados segundo climatoloxía, variedade e microclima. No kiwi, Areeiro tamén identifica limitacións climáticas e de localización. [F10, F13]

Para os coidados, a primeira versión debe explicar tarefas concretas: preparar o solo, regar, entitorar, observar o estado da planta e recoñecer o punto de colleita. Os avisos fitosanitarios de Areeiro poden figurar como recurso externo con data, sen presentalos como alertas en tempo real se non existe unha integración real. [F14]

## 5. Precisión e calidade editorial

- **Faba non identifica sempre o mesmo cultivo.** Gardar o nome científico permitirá separar a faba de inverno (*Vicia faba*) do feixón (*Phaseolus vulgaris*), incluída a Faba de Lourenzá, e das súas colleitas para consumo en verde ou en seco.
- **Nabizas e grelos:** a ficha debe explicar as partes e momentos de aproveitamento; non reducir todo a unha única data de recollida. Cómpre verificar un calendario específico antes da publicación.
- **Variedades locais:** incluír unha sección propia con procedencia e fonte, evitando presentar un nome local como proba de certificación.
- **Galicia non é un único microclima:** explicar as condicións que poden adiantar ou atrasar as operacións.
- **Fontes antigas:** aproveitar a información agraria estable con criterio; non reutilizar automaticamente datos administrativos ou recomendacións de produtos. A páxina municipal da Faba de Lourenzá conserva unha descrición histórica da súa protección que está desactualizada. [F3]
- **Nivel de evidencia visible:** distinguir «documentado para esta zona», «orientación xeral» e «pendente de contrastar» durante a preparación editorial. Os datos pendentes non se publicarán como feitos.

Campos propostos para cada ficha: nome e sinónimos, especie, variedade, parte aproveitada, zona, cultivo exterior/protexido, método de propagación, sementeira, transplante ou plantación, coidados por fase, colleita, sinais de madurez, conservación, fonte e data de revisión. Os intervalos deben admitir ciclos que pasan dun ano ao seguinte.

## 6. Proposta de experiencia interactiva e 3D

Esta sección é unha proposta de deseño, non unha conclusión das fontes agrarias.

1. **«A horta este mes»:** selector dos doce meses e filtros para sementar, plantar, coidar ou recoller.
2. **Horta 3D estacional:** pequenos bancais e froiteiras; seleccionar unha planta abre a súa ficha. Ao mover o mes, cambia a fase representada.
3. **Calendario comparativo:** ver varios cultivos nunha mesma liña temporal, coa fonte e o contexto de cada intervalo.
4. **Fichas prácticas:** primeiro a tarefa e a época; despois coidados, variedades e explicacións.
5. **Vista accesible equivalente:** lista e calendario utilizables con teclado, en móbil e sen activar o 3D; opción de reducir movemento.

Dirección visual proposta: paisaxe galega estilizada, verdes de follaxe, terra escura e tons de pedra; tipografía clara e animacións suaves. O 3D pode explicar especialmente ben a formación subterránea das patacas ou as fases de crecemento dunha planta. As animacións serían ilustrativas, non simulacións agronómicas.

## 7. Alcance desta revisión e seguinte paso

Queda preparada unha selección editorial, exemplos de calendario trazables, criterios para evitar erros e unha proposta de navegación. Antes de publicar todas as fichas faltará completar os ciclos dos cultivos seleccionados, resolver diferenzas entre fontes e validar a adaptación territorial.

Non se pechou un ranking dos máis cultivados: o catálogo é representativo e provisional. O IGE ofrece distribucións comarcais por grupos de cultivos, útiles para contextualizar pero insuficientes por si soas para ordenar todas estas especies. [F15]

O seguinte paso depende da revisión do usuario: acordar catálogo e dirección visual. A implementación queda para unha petición posterior.

## 8. Fontes e trazabilidade

Todas consultadas o 30/09/2026. Non se tomou a data de rastrexo do buscador como data de publicación. Algunhas fontes oficiais só devolveron fragmentos indexados; esas lecturas parciais indícanse aquí.

- **F1. Xunta, Plan estratéxico da horta de Galicia 2023–2030.** Contexto sectorial e produtos diferenciados; lectura parcial indexada, sen extraer un ranking completo. [Documento](https://mediorural.xunta.gal/sites/default/files/anuncios/2024-01/plan-estratexico-horta-250124.pdf).
- **F2. O calendario da horta, portal educativo da Xunta.** Referencia didáctica para as seis filas da táboa; lectura do texto e táboa indexada, ámbito territorial non precisado. [Calendario](https://centros.edu.xunta.gal/espazoAbalar/aulavirtual/pluginfile.php/2855/mod_resource/content/0/CALENDARIOS/Calendario_da_Horta.pdf).
- **F3. Concello de Lourenzá, A Faba de Lourenzá.** Sementeira, recollida e manexo; a sección administrativa histórica está desactualizada. [Páxina municipal](https://www.concellodelourenza.gal/pagina/faba-de-lourenza-1265).
- **F4. Xunta, documento agrario da IXP Faba de Lourenzá.** Artigo de sementeira e entitorado, lectura parcial indexada; usado como antecedente agronómico. [Documento](https://mediorural.xunta.gal/sites/default/files/recursos/normativa/ixp_faba_lourenza.pdf).
- **F5. IXP Pataca de Galicia, visita a unha parcela da Limia.** Exemplo de Kennebec plantada en abril. [Percorrido do cultivo](https://patacadegalicia.es/asi-avanza-la-temporada-de-la-patata-de-galicia-un-recorrido-desde-el-corazon-de-la-tierra/).
- **F6. IXP Pataca de Galicia, A nosa pataca.** Distinción entre produción estacional e comercialización. [Descrición do produto](https://patacadegalicia.es/es/a-nosa-pataca/).
- **F7. IXP Pataca de Galicia, campaña de 2024.** Inicio de recollida e efecto das choivas na plantación. [Comunicación do 5/09/2024](https://patacadegalicia.es/boas-perspectivas-para-a-pataca-de-galicia-a-ixp-preven-unha-campana-favorable/).
- **F8. IXP Pataca de Galicia, criterios de colleita.** Final do ciclo e firmeza da pel. [Recollida](https://patacadegalicia.es/es/comienza-una-nueva-campana-de-recogida-de-la-patata-de-galicia-certificada/).
- **F9. Agroexpress n.º 9, Valorización dun ensaio de variedades locais de maceiras.** Investigación do CIAM; lectura parcial do artigo indexado. [Publicación](https://libraria.xunta.gal/sites/default/files/downloads/publicacion/revista_agroexpress_n9_rrss-1.pdf).
- **F10. Estación Fitopatolóxica Areeiro, ficha de kiwi.** Condicións de implantación; documento antigo, lectura parcial indexada. Non se adoptaron as súas recomendacións de produtos. [Ficha](https://areeiro.depo.gal/documents/1262612/1290050/03.pdf/de30b778-45b1-4163-b775-9b7a6adeddec).
- **F11. Kiwiastur, proceso do kiwi.** Fonte primaria dun produtor de Asturias; referencia cantábrica, non calendario galego validado. [Ciclo de cultivo](https://kiwiastur.es/el-proceso-del-kiwi/).
- **F12. Xunta, prego de Castaña de Galicia, setembro de 2019.** Época e criterios de recollida; lectura parcial indexada, usada como referencia agronómica. [Documento](https://mediorural.xunta.gal/sites/default/files/produtos/en-tramitacion/IGP_Castana_de_Galicia_Pliego_de_condiciones_septiembre_2019_CCC.pdf).
- **F13. Plataforma AKIS, proxecto de mazá ecolóxica para sidra na Estrada.** Xustificación da adaptación por variedade, clima e parcela. [Proxecto](https://akisplataforma.es/grupos-operativos/grupo-operativo-optimizacion-la-produccion-manzana-ecologica-sidra).
- **F14. Estación Fitopatolóxica Areeiro.** Avisos e información de seguimento de cultivos. [Portal](https://areeiro.depo.gal/).
- **F15. IGE, outra información de agricultura.** Entrada ás distribucións comarcais de grupos de cultivos; nesta revisión non se extraeron series numéricas. [Estatísticas](https://www.ige.gal/web/mostrar_actividade_estatistica.jsp?codigo=0301003&idioma=es&num_pag=1).

## 9. Ampliación do prototipo: filtro por mes e cultivo único

Engadíronse 28 fichas: o catálogo proposto, coa Faba de Lourenzá separada do feixón xenérico e o nabo, as nabizas e os grelos agrupados nunha ficha de aproveitamentos. O filtro considera sementeira, transplante ou plantación, crecemento, floración e colleita. Non significa que todas esas fases pertenzan á mesma quenda.

A escena representa un único cultivo. Cando coinciden tarefas, priorízase colleita, floración, plantación, sementeira e crecemento, por esta orde; a ficha explica o solapamento. Os modelos son ilustrativos. Non hai simulación fenolóxica nin predición meteorolóxica.

### Referencias adicionais e límites

- [Sogama: guía de agricultura ecolóxica](https://www.sogama.gal/sites/default/files/publicaciones/pdf/2022-09/8693_guia-de-agricultura-ecologica_0.pdf): consultáronse as fichas de cebola, cenoria, leituga, pataca e porro. Os ciclos varían; as ventás sintetizadas do prototipo non son unha transcrición literal de todas as fichas.
- [CRAEGA: primavera](https://www.craega.es/que-sementar-na-primavera/): orientación de cultivos primaverais e inicio do amorodo; destaca o risco de xeadas.
- [CRAEGA: maio](https://www.craega.es/es/con-maio-chega-o-momento-de-transplantar-os-cultivos-de-veran/): transplantes e sementeiras de primavera, inicio de amorodos e cereixas.
- [Rías Baixas: vendima 2025](https://doriasbaixas.com/la-d-o-rias-baixas-da-por-generalizada-la-vendimia-2025-con-mas-de-31-millones-de-kilos-de-uva-recogidos/): evidencia dunha campaña, non regra para todas as vides de Galicia.
- [Dalival: maduración de ameixas](https://www.dalival.com/nuestras-herramientas/escala-madurez/plannifruit-ciruelas/): referencia varietal externa; precisa adaptación a Galicia.
- [Peras de Rincón de Soto: colleita](https://www.perasderincondesoto.com/el-proximo-jueves-20-de-agosto-iniciamos-la-campana-de-pera-conferencia/): referencia externa, non validación do calendario galego.

As fichas novas marcadas «Orientación xeral» inclúen intervalos editoriais amplos para explorar a interacción. Os meses intermedios de crecemento e as ventás de floración das froiteiras son orientacións estacionais, non observacións verificadas en todas as comarcas. As datas precisarán revisión por variedade e zona antes de presentar o sitio como guía agronómica definitiva. Nas froiteiras móstrase o ciclo dunha planta adulta; non se inclúen datas de plantación sen contexto.

## Ampliación do catálogo — 1 de outubro de 2026

A ficha visible pasa de «Tomate cherry» a «Tomate», mantendo o identificador `tomate`. O calendario continúa sendo orientativo: a referencia inicial correspondía a tomate cherry e non valida todas as variedades de tomate.

Proposta inicial para completar os 28 cultivos (incorporada máis abaixo nesta revisión):

| Cultivo | Grupo proposto | Interese para o catálogo | Base consultada |
| --- | --- | --- | --- |
| Acelga | Follas e brásicas | Outra hortaliza de folla, diferenciada de leituga e coles. | Manual da Xunta e calendario educativo. |
| Espinaca | Follas e brásicas | Completa a selección de follas con outra especie. | CRAEGA, manual e calendario educativo. |
| Cogombro | Hortalizas de froito | Diferénciase da cabaciña e completa a selección de froitos. | CRAEGA, manual e calendario educativo. |
| Remolacha de mesa | Raíces | Amplía un grupo que agora só ten cenoria; distinta do aproveitamento de nabo/nabizas/grelos. | CRAEGA, manual e calendario educativo. |
| Ravo | Raíces | Outra raíz de horta con identidade visual propia. | Manual da Xunta. |
| Berenxena | Hortalizas de froito | Completa as solanáceas xunto a tomate, pemento e pataca. | Manual da Xunta. |

A prioridade das cinco primeiras é unha decisión editorial para equilibrar grupos, non unha clasificación estatística por superficie ou frecuencia de cultivo. Berenxena queda como sexta proposta. A revisión inicial non asignou meses; a incorporación seguinte define quendas orientativas e documenta as súas limitacións.

Fontes:

- [CRAEGA: Que sementar na primavera?](https://www.craega.es/que-sementar-na-primavera/) (29 de marzo de 2021): inclúe espinaca, remolacha e cogombro entre os cultivos da horta de primavera, e lembra o risco de xeadas.
- [Xunta de Galicia: Manual de Horta Ecolóxica](https://mediorural.xunta.gal/sites/default/files/publicacions/2019-10/libro_horta_ecoloxica__web_.pdf): táboas de asociacións que inclúen acelga, espinaca, cogombro, remolacha, ravo e berenxena. Confirma o seu tratamento como cultivos de horta, sen establecer un ranking de implantación en Galicia.
- [Calendario da horta, recurso educativo da Xunta](https://centros.edu.xunta.gal/cafi/aulavirtual/pluginfile.php/28011/mod_resource/content/0/CALENDARIOS/Calendario_da_Horta.pdf): inclúe acelga, espinaca, remolacha e cogombro («pepino»). Consultouse como referencia adicional; non se extraeron intervalos mensuais da táboa nesta revisión.


## Incorporación dos oito cultivos — 1 de outubro de 2026

O catálogo ten agora **36 cultivos e variantes**. Engadíronse as seis hortalizas propostas, máis marmelo e noz. Mantéñense emojis provisionais e reutilízanse modelos xeométricos de follas, raíces, plantas con froito, rubidoras e árbores. As imaxes propias incorporaranse noutra iteración.

Os intervalos seguintes son **quendas de exemplo**, non todas as posibilidades anuais. As datas de colleita combinan a época de sementeira, a duración aproximada e o aproveitamento sucesivo. Os meses de crecemento son unha simplificación editorial para a animación. As actividades solapadas poden corresponder a quendas distintas; a fase prioritaria segue sendo colleita, floración, plantación, sementeira e crecemento.

| Cultivo | Sementeira | Transplante | Crecemento ilustrado | Floración | Colleita orientativa | Criterio |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Acelga | Marzo–abril | Abril–maio | Maio–xuño | — | Xullo–novembro | Quenda de primavera, con recollidas sucesivas de follas; o frío frea a produción. |
| Espinaca | Setembro–outubro | Directa | Outubro–novembro | — | Novembro–marzo | Quenda outonal con variedade resistente. Pode precisar protección e interromper a produción no inverno. |
| Cogombro | Marzo–abril, protexida | Maio–xuño | Xuño | — | Xullo–setembro | Exterior tras as xeadas; a duración depende da calor e da variedade. |
| Remolacha de mesa | Marzo–maio | Directa | Abril–xuño | — | Xullo–outubro | Quendas primaverais e colleita estimada; non é remolacha azucreira. |
| Ravo | Marzo–maio / setembro–outubro | Directa | Coincide coas quendas | — | Abril–xuño / outubro–novembro | Ravo pequeno de ensalada; normalmente 4–6 semanas, máis lento co frío. Non representa daikon nin ravos grandes de inverno. |
| Berenxena | Febreiro–marzo, con calor | Maio–xuño | Xuño–xullo | — | Agosto–outubro | Transplante atrasado fronte á referencia rexional por precaución co frío. Pode precisar invernadoiro. |
| Marmelo | Non incluída | Árbore adulta | Xuño–setembro | Abril–maio | Outubro–novembro | Cydonia oblonga; referencia británica e adaptación estacional provisional para Galicia. Non é Chaenomeles. |
| Noz | Non incluída | Árbore adulta | Xuño–agosto | Abril–maio | Setembro–outubro | Juglans regia. A fonte galega confirma primavera/outono; os meses concretos son unha síntese editorial. |

### Referencias e alcance

- [Agrogargallo: calendario para Galicia](https://agrogargallo.com/gl/agrogargallo-gl/calendario-de-sementeira-de-hortalizas-e-verduras-2025-en-galicia-que-sementar-cada-mes.html): base rexional de sementeira e duración para acelga, berenxena, remolacha e cogombro. Selecciónanse quendas máis limitadas para a experiencia. Contrastáronse o ravo e a espinaca coas fichas RHS; non se copian as indicacións de transplante da táboa para cultivos de sementeira directa. Non se usa a sección de calendario lunar.
- [RHS: acelga](https://www.rhs.org.uk/vegetables/chard/grow-your-own): recollidas de follas exteriores, conservación do centro e freo invernal.
- [RHS: espinaca](https://www.rhs.org.uk/vegetables/spinach/grow-your-own): sementeira directa, quendas de tempo fresco, subida a flor coa calor/seca e protección invernal. O intervalo novembro–marzo permite explorar a quenda; non garante colleita continua.
- [RHS: cogombro](https://www.rhs.org.uk/vegetables/cucumbers/grow-your-own): colleita segundo variedade e frecuencia de recollida. Exterior e invernadoiro teñen temporadas distintas.
- [RHS: remolacha](https://www.rhs.org.uk/vegetables/beetroot/grow-your-own): humidade regular, rareo e colleita de raíces tenras.
- [RHS: ravo](https://www.rhs.org.uk/vegetables/radishes/grow-your-own): ciclos rápidos e distinción entre ravo de ensalada e tipos de inverno.
- [RHS: berenxena](https://www.rhs.org.uk/vegetables/aubergines/grow-your-own): sementeiro cálido, necesidade de calor e recollida de froitos coa pel brillante desde agosto como referencia británica. As datas finais son orientativas para Galicia.
- [RHS: marmelo](https://www.rhs.org.uk/fruit/quince/grow-your-own): identidade botánica, floración primaveral, risco de xeadas e recollida en outubro–novembro no Reino Unido. A floración abril–maio é unha adaptación editorial, pendente de validación local.
- [Deputación de Pontevedra: nogueira ou noceira](https://www.depo.gal/-/especie-vexetal-nogueira-noceira): identifica Juglans regia, floración na primavera e maduración no outono. Non dá meses exactos.
- [RHS: noces](https://www.rhs.org.uk/nuts/walnuts): recollida cando abre a envoltura, retirada desta e secado para conservación. Nas zonas frescas a maduración pode ser incompleta.

Todas as fichas novas manteñen a etiqueta «Orientación xeral». Non se afirma que estes oito cultivos sexan os de maior superficie en Galicia: a ampliación busca variedade útil no catálogo. Os calendarios das froiteiras representan árbores xa produtivas, non a obtención dunha árbore desde semente.